Dịp Tết về, câu chuyện về tuổi tác lại trở nên rôm rả hơn thường ngày. Người ta trao đổi với nhau về tuổi nào hợp làm ăn trong năm mới, tuổi nào cần lưu tâm cúng giải hạn, hay tuổi nào thích hợp để xông đất mở hàng. Những trao đổi ấy xuất hiện khắp nơi, từ quán nước quen thuộc đầu ngõ, trên bàn trà cuối năm, cho đến tận khoảnh khắc giao thừa, khi mỗi người đều mong muốn năm mới khởi đầu trong sự nhẹ nhàng và bình an.
Xông đất không phải là nghi lễ cúng kiếng phức tạp. Đó đơn giản là việc một người đến chúc Tết và trở thành vị khách đầu tiên của gia đình trong năm mới. Nhưng trong quan niệm dân gian và trong cách mà người Việt bàn luận về nó, khoảnh khắc ấy mang ý nghĩa nhiều hơn một cuộc thăm hỏi đầu năm.
Ảnh: Ngọc Hân
Người Việt từ lâu vẫn tin rằng “đầu xuôi đuôi lọt”, sự khởi đầu luôn ảnh hưởng đến những gì diễn ra sau đó. Bởi vậy, người xông đất được xem là mang theo “vía” của mình, và vía ấy, theo cách nghĩ truyền thống, có thể tác động đến không khí, vận may của cả gia đình trong suốt một năm. Chính vì vậy, trong nhiều trường hợp, người đến xông đất không hoàn toàn là sự ngẫu nhiên, mà được gia chủ cân nhắc, nhờ vả trước với mong cầu một khởi đầu thuận lợi, phước lành đủ đầy, vạn sự hưng.
Việc lựa chọn ấy có thể dựa vào tuổi tác, can chi hay ngũ hành cho hợp với năm mới, nhưng nhìn chung, người được chọn phải là người có tính cách hòa nhã, cuộc sống ổn định, gia đạo yên ấm. Không gì quan trọng hơn sự bình an và dễ chịu, minh chứng cho phước lành mà nhiều người luôn theo đuổi. Cũng bởi được xem là mang đến điều lành, người xông đất thường được tiếp đón trong sự nồng hậu, niềm nở, bằng chén trà ấm, vài câu chuyện đầu xuân và những lời chúc tụng, như sự đáp lại đầy chân thành dành cho người bạn đã dành thời gian ghé thăm, lại còn mang theo niềm tin tốt đẹp cho gia đình trong khoảnh khắc mở đầu năm mới.
Bước sang năm Bính Ngọ, khi bàn đến chuyện xông đất, những tuổi được nhắc đến nhiều nhất thường xoay quanh mối quan hệ trực tiếp với địa chi Ngọ và hành Hỏa. Trước hết là các tuổi thuộc tam hợp với Ngọ, gồm Dần và Tuất. Đây là nhóm tuổi được cho là có sự tương trợ lẫn nhau về mặt địa chi, tượng trưng cho sự đồng thuận và hanh thông.
Bên cạnh đó, theo quan niệm ngũ hành, Mộc sinh Hỏa, còn Hỏa tương hòa với Hỏa, nên sự xuất hiện của những người thuộc mệnh Mộc hoặc mệnh Hỏa được tin là dễ cộng hưởng với vận khí chung của năm Bính Ngọ.
Bộ ba tam hợp: Dần – Ngọ – Tuất. Bên cạnh những tuổi được xem là hài hòa, dân gian thường tránh để tuổi Tý xông đất trong năm Ngọ do nằm trong thế lục xung với Ngọ, dễ tạo cảm giác đối nghịch về vận khí. Ngoài ra, các tuổi Sửu và Mão cũng thường được nhắc đến với sự dè dặt hơn, bởi mối quan hệ hại và hình trong địa chi. Ảnh: Tượng gốm mặc Âu phục của nghệ sĩ Nguyễn Thăng Long.
Sau cùng, việc chọn tuổi xông đất, dù được bàn nhiều hay ít, vẫn chỉ là một phần trong bức tranh rộng hơn của ngày Tết. Điều ở lại lâu hơn thường là cảm giác của những buổi gặp đầu năm: sự nồng hậu trong cách tiếp đón, chén trà ấm được mời và những lời chúc không cầu kỳ nhưng chân thành.
Có lẽ cũng chính vì vậy mà tục xông đất vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ, gói ghém mong muốn rất con người: mở đầu năm mới bằng sự tử tế, niềm tin và hy vọng rằng những điều tốt đẹp rồi sẽ theo đó mà đến.
Thực hiện: Thùy Như
Xem thêm:
Mã đáo thành công: Ý nghĩa tranh ngựa trong không gian Tết
Cây nêu: Nhịp cầu thiêng liêng nối đất và trời
Câu đối Tết: Chữ nghĩa đón xuân
